filmy

                Wspomnienie seansu „The Square” od razu odpala w mojej głowie Genesis” duetu Justice, a  hasło – „nadjeżdża Tesla sprawiedliwości”, na stałe weszło do domowego słownika. Spokojnie – stanie się zrozumiałe po zobaczeniu filmu. Justice słuchany w samochodzie automatycznie powoduje przyciśnięcie pedału gazu. Silnik wchodząc na większe obroty, przyjemnie mruczy, ale wiadomo, jak to może się skończyć. I w sumie wszystko się zgadza – ten film pokazuje, do czego prowadzi pęd, w którym nie ma miejsce na refleksję. Pytanie, czy wyznawcy religii klikalności (dla której sens nie ma większego znaczenia), zdobędą się na dystans i zobaczą w nim siebie.

Wyhamujcie w kinie i dopuśćcie do siebie myśl, że śmiech może być odreagowaniem tego, co właśnie się dzieje. Film Rubena Östlunda to wcale nie jest odległa wizja przyszłości. W moim odczuciu reżyser podchodzi z kamerą do tego, co właśnie się dzieje. Myślę o epidemii głupoty i obojętności. Zachowajcie czujność!

Niebezpieczeństwo czai się wszędzie. Inteligencja i wykształcenie wcale nie powodują, że jesteś bezpieczny. Wyszukane konstrukcje słowne, którymi się posługujesz, nie gwarantują posiadania empatii. Zdolność opowiadania o egzystencjalizmie, nie jest jednoznaczna z umiejętnością wypowiedzenia słowa: przepraszam. Po wyjściu z kina dzwonił mi w głowie tekst z Gogola: z kogo się śmiejecie? z samych siebie się śmiejecie.

Razem z pierwszymi kadrami filmu wchodzimy do świata kultury wysokiej. Otwierają się drzwi Muzeum Sztuki Nowoczesnej, miejsca, gdzie dobrze jest się pokazać. Nawet jeśli nie czuje się tego, co akurat miał do przekazania światu artysta. Czy w takiej sytuacji wyrazić własne zdanie, wzruszyć ramionami, czy z uznaniem pokiwać głową? W tym momencie  przypominają mi się „Nowe szaty cesarza” Andersena. Pamiętacie? Tylko dziecko miało w sobie odwagę powiedzenia prawdy. W dorosłym świecie posiadanie własnego zdania staje się wyrazem odwagi. Nawet spontaniczność próbuje się upchnąć we wcześniej przygotowane, akceptowalne ramy. Być może chodzi o szybki bilans energetyczny. Milczenie nie wymaga wysiłku, obrona własnego zdania już tak. Zawsze można się schować za skomplikowanymi konstrukcjami myślowymi, wtedy powstają pełne egzaltacji „rusztowania znaczeń”… z których się spada, bo zwyczajnie nie dają oparcia.

Po „The Square” z pewnością zostanie Wam w głowie dzieciak z biednego osiedla niesłusznie oskarżony o kradzież. Wykrzykuje swoje prawo do sprawiedliwości. Nie dopasowuje się do cichego tonu dorosłych. Dzielnie krzyczy. I jest w tym fantastyczny. Mimo młodego wieku doskonale zna swoje nieprzekraczalne granice, kiedy ktoś je narusza, potrafi ich bronić. Dzieciaki w tym filmie to w ogóle osobna historia. Gdyby istniały nagrody za epizody,  przyznałabym jedną z nich najmłodszemu, kilkumiesięcznemu aktorowi – który uczestniczy w zebraniu tzw. kreatywnych. Z oczywistych względów nic nie mówi, ale jego spojrzenie jest bezcenne. Poważna z założenia narada obserwowana z dystansu staje się tragikomiczna. Myślę, że wielu z nas zna podobne zebrania z własnego doświadczenia. Open space czy kameralna salka zarządu i rozmowy, w których odbiorca staje się targetem, a burza mózgów z aspiracjami do myślowego tornado (działamy z rozmachem, a jak!) okazuje się burzą w szklance wody. Co odważniejsi reagują na absurdalne propozycje stłumionym śmiechem.  Pozostała grupa etatowych potakiwaczy, uruchamia  gest kiwania głową, po wcześniejszej skontrolowaniu, jakiej reakcji się od niej oczekuje. Własne zdanie jest postrzegane jako atak personalny. W takich warunkach kreatywność raczej umiera, no, chyba że umówimy się, że jest inaczej…Film szwedzkiego reżysera krąży wokół budowania iluzji. Pokazuje przepaść między tym, co deklarujemy, a tym, jak działamy. Nie chodzi tylko o świat medialny, nie sposób zapomnieć o współczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej. Od razu pomyślałam o uchodźcach. Większość otwartych ludzi opowie się za ich przyjęciem. Pytanie, ilu faktycznie otworzy swoje drzwi, czy zrobi przelew z konkretną pomocą.

Zdobywca Złotej Palmy w Cannes świetnie zestawia dwa światy. Klasie wyższej  pogubionej w świecie pozorów przeciwstawia roszczeniową, ale szczerą w swych oczekiwaniach grupę outsiderów. Pierwsza grupa najchętniej odseparowałaby się od plebsu. Tworzy własne enklawy luksusu. Kadry z filmu przypomniały mi fragment książki „Yoro” . Marina Perezagua pisała m.in. o codziennej hipokryzji. W swoim tekście skonfrontowała śmierdzącą bezdomność z bogactwem „pozwalającym na kupno perfum zdolnych zakamuflować bezduszność“. Film Rubena Östlunda ilustruje to zdanie.

Dyrektor muzeum – świetnie grany przez C. Banga – to przystojny, potężny mężczyzna (przyznaję, pomyślałam – aż chce się pojechać do Szwecji!). Człowiek elokwentny, z wdziękiem brylujący w towarzystwie.  Za interesującą fasadą kryje się jednak sterylny do bólu świat, codzienność pozbawiona prawdziwych namiętności. Jest w niej miejsce na mechaniczny seks, o nagości uczuciowej nie ma niestety mowy. Ruben Östlund podsuwa pod nos konkretne schematy zachowań, które dobrze znamy – przerzucanie odpowiedzialności za własne wybory na innych, prowokacje, milczenie, które też bywa konkretnym działaniem. Świat bogaty w bodźce jest jedną wielką iluzją, którą nie sposób się nasycić. Przynależność do grona bywalców bywa zgubna, kiedy w sytuacji zagrożenia zostajesz sam. Dla mnie „The Square” to opowieść o tym, że mamy coraz większy problem z wypełnieniem formy treścią. Niewykonalne staje się zbudowanie prawdziwej relacji, wychodzącej poza umowę międzyludzką. Czas się obudzić, by nie zostać wydmuszką.

filmy

„Podwójny kochanek” Ozona najpierw uwodzi człowieka przez formę. Wychodzisz z kina, jeszcze nie do końca rozumiesz wszystkie wątki, ale mówisz: ” jak to było zrobione”! Na analizę przychodzi czas po seansie. Poszczególne kadry na tyle wyraźnie zapisują się na twardym dysku głowy i serca, że jest do czego wracać. Ta produkcja po prostu siedzi w widzu. Jeden film i kilka gatunków, które w zaskakujący sposób mieszają się ze sobą. Thriller, dramat, film erotyczny, horror. Do tego zabawa formą, nawiązania do wybitnych filmów ze światowego kina. Poddałam się tej opowieści m.in. dlatego, że nie pozwala na przewidzenie kolejnego kroku bohaterów. Francuski reżyser zawłaszcza uwagę, wciąga w opowieść.

Ozon postawił na aktorski duet – Marine Vacth i Jérémie Renier. 26 letnią aktorkę, związaną wcześniej ze światem mody (przypominam  jej udział w kampanii Yves Saint Laurent) część widzów pamięta z filmu „Młoda i piękna” (2013), w którym wcielała się w postać młodej prostytutki. Długowłosa piękność, którą pamiętamy z tamtej produkcji,  w „Podwójnym kochanku” ścina włosy i pokazuje urodę, która dojrzewa razem z metamorfozą bohaterki. Poznajemy ją jako zagubioną w życiu pacjentkę gabinetu psychiatrycznego. Nie znamy jej przeszłości. Patrzymy na młodą kobietę, która  jest jakby odłączona od własnego ciała. To ono zwraca na siebie uwagę powtarzającymi się bólami brzucha. Takimi,  które wydają się nie mieć konkretnej medycznej przyczyny. Lekarze sugerują problemy psychiczne. Tak Chloé trafia do gabinetu Paula – psychiatry, który musi przerwać terapię, bo zakochuje się w swojej pacjentce.

Tę postać fantastycznie tworzy belgijski aktor. Nie ukrywam, że Jérémie Renier to ten typ mężczyzny, do którego mam słabość. ( z kobiecych komentarzy po seansie wnioskuję, że nie jestem odosobniona). 36 latek o niezwykle plastycznej twarzy. Proponuję wrzucić  jego nazwisko do wyszukiwarki obrazów, aby zobaczyć, w jak różnych wcieleniach się odnajduje. Obok zdjęć „przeciętniaka w swetrze”, znajdziecie budzącą zmysły czarno-białą sesję dla Le Monde. W „Podwójnym kochanku” potrafi być uważnym, potrafiącym słuchać terapeutą, jak i agresywnym mężczyzną, który podejmuje niebezpieczną, seksualną grę. Warto przypomnieć, że Renier wystąpił u Ozona już w 1999 roku. W produkcji „Zbrodniczy kochankowie”  miał osiemnaście lat. W „Podwójnym kochanku” bywa mężczyzną niebezpiecznym i uzależniającym, władczym i pogubionym.

 


Przerwana terapia to tak naprawdę początek tej opowieści. Śledzimy historię, w której ciało pamięta coś, o czym zapomniała (lub chciała zapomnieć) głowa.  Chęć poznania czyjegoś sekretu nieoczekiwanie otwiera własną mroczną przestrzeń. Zaczyna się niebezpieczna gra bohaterki i intrygująca gra Ozona z widzem. Komplikuje motywacje, gmatwa to, co jeszcze przed chwilą wydawało się oczywiste. Rosnące napięcie rozbraja groteską i absurdem.  Podważa zaufanie do własnego odbioru świata. W „Podwójnym kochanku” bohaterowie często występują bez ubrań, ale to nagość emocjonalne jest znacznie bardziej interesująca. Są ogołoceni, kiedy ich motywacje, poczucie winy, czy  lęki zostają wystawione na światło dzienne.

Bardzo lubię jedną z pierwszych scen, która otwiera film. Rejestruje moment, kiedy zaczynamy być dla kogoś widoczni w rozmowie. Powierzchowność schodzi na drugi plan.  Zainteresowanie, czas i uwaga tworzą relację.  Zaczyna się prawdziwy czas nagości, otwarcia. Pojawiają się pytania – te które płyną z zewnątrz i te, które są ucinane na zasadzie autocenzury. Niewypowiedziane nadal siedzą w środku, czasami następuje nieoczekiwany wybuch.

Wyobraźnię Ozona uruchomił tekst amerykańskiej pisarki Joyce Carol Oates. Dla mnie to kolejny dowód na to, że wieczór z książką  to najmniejszy seans świata. Człowiek czyta, a w głowie wyświetlają mu się konkretne obrazy.  Taśma filmowa z głowy Ozona wyjątkowo mi się podoba.

PS: Są tacy, którzy napisali do mnie wprost: „nie trafia do mnie ten Ozon. Oglądałem film i zastanawiałem się, jak bardzo zryty beret ma reżyser?”  Przyznaję, że sama kilka razy wymieniałam porozumiewawcze spojrzenia z przyjaciółką, w niemy sposób pytając : „co tu się wyprawia?” i „ale o co chodzi?”, co nie zmienia faktu, że kadry wracają, a moja głowa cały czas krąży wokół tego filmu.

Jak „Podwójny kochanek” podziała na Was? Sprawdźcie w kinach!

Nowy film F. Ozona od 25 sierpnia

filmy

Po „Czerwonym żółwiu” należy się dużo przytulać. To była moja pierwsza myśl po wyjściu z seansu. Ten film obudził we mnie sporo smutku, który dobrze się koi w bezpiecznych ramionach. Po prostu – to, co piękne nie zawsze musi być wesołe. Miłość  (w  parze, czy w relacji rodzic-dziecko) to jedna z ważniejszych rzeczy, jaka może się przydarzyć. Jednocześnie razem z nią rodzi się strach. O jej trwałość, wzajemność czy wytrzymałość na zmienność losu. Świadomość ograniczonego wpływu na to, jakie scenariusze przygotowało dla nas życie budzi bezsilność. Ta może przerodzić się w powolną rezygnację lub w bardziej konstruktywną złość. Uczucie, które potrafi podnieść do działania. Zmotywować do podjęcia kolejnej próby.

Tej animowanej opowieści trzeba się poddać. Nie istnieją w niej słowa. Niesie nas muzyka i obrazy. Ci, którzy przyzwyczaili się w kinie do dużej ilości bodźców i szybkich zmian akcji, będą potrzebować trochę czasu na wyciszenie. Sama zarejestrowałam w sobie moment rozdrażnienia powolnością opowieści, co dało mi jasny sygnał, że  na co dzień za bardzo pędzę. Bez takiego wewnętrznego wyhamowania trudno będzie przeżyć ten film. A zdecydowanie warto to zrobić.

Idę o zakład, że każdy zobaczy w tej produkcji coś innego, w zależności od tego, co akurat zaprząta jego wnętrze. Kiedy przestałam popędzać w głowie obrazy, moje myśli powędrowały na  Wyspę Samotności. Podczas tej podróży czułam ból utraty i po raz kolejny zrozumiałam, że bliskość zawiera w sobie ryzyko oddalenia. Zdjęcie emocjonalnej skorupy to wystawienie się na cios, ale jednocześnie jedyna szansa na to, aby czuć.

„Czerwony żółw” w reż. Michaela Dudoka de Wita w kinach od 23 czerwca

Dziękuję Gutek Film ( w osobie Małgorzaty Kostro-Olechowskiej) za przedpremierowy pokaz.

(zakochałam się w animowanych krabach z tej produkcji, mam wrażenie, że idealnie rozbrajały momenty największego natężenia emocji)